Anlamsal Kaydırma ve Dijital Dezenformasyon: Siyasi Söylemde Bağlamın Sistematik Olarak Dönüştürülmesi
Article Sidebar
Main Article Content
Özet
Dijital medya kullanımının yaygınlaşması ile birlikte dezenformasyon, toplumsal algı ve kamusal tartışmalar üzerinde önemli etkiler oluşturmaktadır. Dezenformasyon içerikleri, kullanıcıların bilişsel önyargılarını harekete geçirerek gerçeklik algısını bozmakta, güven duygusunu zayıflatmakta ve kamusal tartışmaların sağlıklı biçimde yürütülmesini engellemektedir. Bu durum, yalnızca bireysel yanlış bilgilendirme ile sınırlı kalmayıp, toplumsal düzeyde siyasal katılım, demokratik süreçler ve medya güvenilirliği üzerinde uzun vadeli olumsuz etkiler üretmektedir. Dezenformasyonun bir alt türü olarak değerlendirilen bağlamdan koparma (contextomy) yöntemiyle oluşturulan içerikler de doğru bilgi yanlış veya eksik bir bağlamda sunularak kullanıcılar manipüle edilmektedir. Bağlamdan koparma; fabrikasyon, hatalı ilişkilendirme, hiciv ve çarpıtmaya kıyasla yanlışlığı daha zor tespit edilen dezenformasyon yöntemlerinden biri olarak ön plana çıkmakta ve politika haberlerinde sıklıkla kullanılmaktadır. Bu çalışma, geleneksel ve yeni medyada haber ekosistemine zarar vererek kullanıcıların doğru bilgi edinmesini ve özellikle seçim dönemlerinde siyasi tercihlerini sağlıklı bir şekilde yapmasını güçleştiren dezenformasyon olgusunu, bağlamdan koparma tekniği özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel içerik analizi yöntemiyle yapılan çalışmada, Malumatfuruş adlı doğrulama girişiminin bağlamdan koparma yöntemine dair ortaya çıkardığı 22 içerik, yapısal açıdan incelenmiştir. Bağlamından koparılan içeriklerde en çok hedef alınan kesimin siyasetçilerin olduğu, ardından gazetecilerin geldiği, en sık kullanılan yöntemin ise cımbızlama ve eksik bağlam olduğu tespit edilmiştir.
Article Details
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Referanslar
Akyüz, S. S. (2021). Aşı Karşıtlığı ve Şeffaflık Algısında İletişim Pratikleri ve Siyasal Aidiyetlerin Rolü. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(2), 172185.
Akyüz. S.S., Karaman. N. (2026). "Hiciv ve Hakikat: Muhammed Nur Nahya Videolarında Siyasal Gerçekliğin Taklit Yoluyla Sunumu ", Ed. Mahmut Akgül, Yeni Medya ve Mizah: Dijital Kamusal Alanda Gülmenin Anatomisi, Palet Yayınları, Konya.
Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64–84. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kronotop/article/1405579
Allcott, H., & Gentzkow, M. (2017). Social media and fake news in the 2016 election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211–236. https://doi.org/10.1257/jep.31.2.211
Arguedas, A. R., Robertson, C. T., Fletcher, R., & Nielsen, R. K. (2022). Echo chambers, filter bubbles, and polarisation: A literature review. Oxford: Reuters Institute for the Study of Journalism. https://doi.org/10.60625/risj-etxj-7k60
Aydın, A. F. (2023). Sosyal medyada dezenformasyon ve manipülasyon: 2023 Kahramanmaraş depremi örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(5), 2605-2609. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3084807
Balcı, A., & Keser, A. (2023). Kamu politikalarının oluşturulma sürecinde sosyal medyanın etkisi: Dezenformasyon, manipülasyon ve propaganda. Sosyolojik Düşün, 8(2), 128–142. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3241198
Bruns, A. (2019). Filter bubble. Internet Policy Review, 8(4). https://doi.org/10.14763/2019.4.1426
Caled, D., & Silva, M. J. (2022). Digital media and misinformation: An outlook on multidisciplinary strategies against manipulation. Journal of Computational Social Science, 5(1), 123–159. https://doi.org/10.1007/s42001-021-00118-8
Ercan, E. E. (2021). Haber ve misenformasyon bağlamında yeni gazetecilik pratikleri: Veri, mecra ve robot gazeteciliği. S. S. Akyüz (Ed.), Dezenformasyon çağı (ss. 55–76) içinde. EğitimYayınevi
Eyüboğlu, E., & Kodak, D. (2023). İnfodemi ve dijital kamusal alan: Afet dönemi özelinde bir araştırma. TRT Akademi, 8(18), 528–551. https://doi.org/10.37679/trta.1277312
Koçarslan, H., Kılınç, E., Gedik, A., & Soylu, S. (2025). Sosyal medyada ekonomik haberlerde dezenformasyon: Nedenleri, etkileri ve mücadele stratejileri. International Journal of Management Information Systems and Computer Science, 9(2), 175–185. https://doi.org/10.33461/uybisbbd.1822544
Koçer, S. (2022). Bir insan ve toplum problemi olarak yanlış bilgi. Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 333–339. https://doi.org/10.47613/reflektif.2022.73
Köroğlu, G. (2023). Yeni medyada dezenformasyon ve yanlış bilinç inşası: Düzensiz göçmenler örneği, Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://hdl.handle.net/11492/7600
Kumar, S., & Shah, N. (2018). False information on web and social media: A survey [Preprint]. https://doi.org/10.48550/arXiv.1804.08559
Lewandowsky, S., Ecker, U. K. H., & Cook, J. (2017). Beyond Misinformation: Understanding and Coping with the “Post-Truth” Era. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 6(4), 353-369. https://doi.org/10.1016/j.jarmac.2017.07.008
Mahmoudi, A., Jemielniak, D., & Ciechanowski, L. (2024). Echo chambers in online social networks: A systematic literature review. IEEE Access, 12, 1-7. https://doi.org/10.1109/access.2024.3353054
Malumatfuruş. (2021). Makaslanarak bağlamından kopartılan söylemler. Erişim tarihi: 19.11.2026, https://www.malumatfurus.org/makaslanarak-baglamindan-kopartilan-soylemler/
McGlone, M. S. (2005). Quoted out of context: Contextomy and its consequences. Journal of Communication, 55(2), 330–346. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2005.tb02675.x
Piksa, M., Noworyta, K., Gundersen, A., Kunst, J., Morzy, M., Piasecki, J., & Rygula, R. (2024). The impact of confirmation bias awareness on mitigating susceptibility to misinformation. Frontiers in Public Health, 12, 1414864. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1414864
Ireton, C., & Posetti, J. (Eds.). (2018). Journalism, 'fake news' & disinformation: Handbook for journalism education and training. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265552
Reisach, U. (2021). The responsibility of social media in times of societal and political manipulation. European Journal of Operational Research, 291(3), 906–917. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2020.09.020
Shao, C., Ciampaglia, G. L., Varol, O., Yang, K., Flammini, A., & Menczer, F. (2018). The spread of low-credibility content by social bots. Nature Communications, 9, 4787. https://doi.org/10.1038/s41467-018-06930-7
Silva, E. C. de M., & Vaz, J. C. (2024). How disinformation and fake news impact public policies?: A review of international literature [Preprint]. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2406.00951
Surjatmodjo, D., Unde, A. A., Cangara, H., & Sonni, A. F. (2024). Information pandemic: A critical review of disinformation spread on social media and its implications for state resilience. Social Sciences, 13(8), 418. https://doi.org/10.3390/socsci13080418
Tandoc, E. C., Lim, Z. W., & Ling, R. (2018). Defining “fake news”: A typology of scholarly definitions. Digital Journalism, 6(2), 137–153. https://doi.org/10.1080/21670811.2017.1360143
Teyit.org. (2018). Bilgi bozukluğunu anlamak için kavramlar. Erişim tarihi: 15.01.2026, https://teyit.org/ekipten/bilgi-bozuklugunu-anlamak-icin-kavramlar
Tüfekçi, Z (2015), Algorithmic Harms Beyond Facebook and Google: Emergent Challenges of Computational Agency, 13 COLO. TECH. L.J. 203. https://scholar.law.colorado.edu/ctlj/vol13/iss2/4
Vosoughi, S., Roy, D., & Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. Science, 359(6380), 1146–1151. https://doi.org/10.1126/science.aap9559
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policymaking (Council of Europe Report DGI(2017)09). Council of Europe. https://rm.coe.int/information-disorder-report-november-2017/1680764666
Wu, M., Wu, T., & Xiao, Y. (2025). Why people share misinformation on social media? An integration of affordance and flow theories. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 1129. 1-11 https://doi.org/10.1057/s41599-025-05511-6
Yıldız, İ., (2025). Sosyal medyada dijital dezenformasyon: İletişim Başkanlığı Filistin özel bülteni üzerine bir analiz, Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(Filistin Özel Sayısı), 163–182. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1595546
Zhang, Z., & Cheng, Z. (2024). Users' unverified information-sharing behavior on social media: The role of reasoned and social reactive pathways. Acta Psychologica, 245, 104215. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2024.104215
Zulkarnain, M. A. B., & Al Hakim, Y. R. (2023). Digital media evolution and public opinion formation: Implications for information credibility and social dynamics. Bulletin of Science, Technology and Society, 2(1), 49–55. https://inti.ejournalmeta.com/index.php/inti/article/view/84